VEZIKOURETERNI REFLUKS I OŽIQNA NEFROPATIJA

Size: px
Start display at page:

Download "VEZIKOURETERNI REFLUKS I OŽIQNA NEFROPATIJA"

Transcription

1 PREGLEDI IZ LITERATURE BIBLID: , 135(2007) 11-12, p VEZIKOURETERNI REFLUKS I OŽIQNA NEFROPATIJA Amira PECO-ANTIĆ Univerzitetska dečja klinika, Beograd KRATAK SADRŽAJ Re fluk sna ne fro pa ti ja je ste če no fo kal no oži qa va we bu bre ga ko je na sta je usled ve zi ko u re ter nog (VUR) i intra re nal nog re fluk sa udru že nog s in fek ci ja ma urin skog trak ta (IUT) sa traj nim po ve ća wem pri ti ska u be ši ci ili bez we ga. Kod 30-60% de ce sa VUR i simp to mat skom IUT na pr vom pre gle du se uoča va ju re nal ni ožiq ci. Re nal no ožiqa va we po či we obič no pre pe te, a naj če šće pre tre će go di ne. Kod de voj či ca se če šće di jag no sti ku je re fluk sna nefro pa ti ja, jer če šće bo lu ju od IUT. Re fluk sna ne fro pa ti ja je raz li či ta od kon ge ni tal nog re no pa ren him nog ošteće wa (hi po pla zi je i dis pla zi je), ko je se obič no ot kri va pre ro đe wa ili u pr voj go di ni po ro đe wu, i to znat no češće kod de ča ka ne go kod de voj či ca. Bez po mnog nad gle da wa i pre gle da bo le sni ka od ro đe wa (ul tra so no graf ski pregled, in tra ven ska uro gra fi ja, s ta tič ka scin ti gra fi ja bu bre ga) ni je mo g u će sa si g ur no šću raz li ko va ti s te če ne re no pa ren him ne ožiq ne pro me ne od kon ge ni tal nih po re me ća ja pa ren hi ma bu bre ga (hi po pla zi ja i dis pla zi ja). Za razli k u od re fluk sne ne fro pa ti je, kon ge ni tal no ošte će we tki va se ne mo že spre či ti. Re nal na scin ti gra fi ja pri me nom 99m Tc-DMSA je t zv. z lat ni s tan dard (ose tqi vos t je 92%, a spe ci fič nos t 98%) u po s ta v qa wu di jag no ze re fluk sne ne fro pa ti je, dok je ul tra so no gra fi ja po god na za be le že we ra sta bu bre ga. Re fluk sna ne fro pa ti ja i hi po di spla zija bu bre ga s u glav ni u zro ci na s tan ka hro nič ne s la bo s ti bu bre ga kod de ce i ado le sce na ta. Neo p hod no je du go traj no nad gle da we de ce s re fluk snom ne fro pa ti jom, bu du ći da se we ne kom pli ka ci je mo gu raz vi ti tek po sle go di na. Ne kon tro li sa na hi per ten zi ja i pro te i nu ri ja su pre dik to ri lo še prog no ze ove bo le sti bu bre ga. Inhi bi to ri an gio ten zin -kon ver t u ju ćeg en zi ma sa do dat kom an ta go ni s ta re cep to ra an gi o ten zi na II ili bez we ga su efi ka sna an ti hiper ten ziv na te ra pi ja ko ja šti ti i bu bre ge. Kqučne reči: hronični pijelonefritis; vezikoureterni refluks; hronična insuficijencija bubrega; arterijska hipertenzija UVOD Već četiri decenije je poznato da vezikoureterni refluks (VUR) može da dovede do oštećewa bubrega. Ovu povezanost je prvi opisao Hač (Hutch) [1] godine kod osoba sa paraplegijom i sekundarnim VUR, a prvo naučno objašwewe su na osnovu sjajnih eksperimentalnih radova dali Hodson (Hod s on) i Edvards (E dward s) [2] godine. Prvobitni naziv atrofični pijelonefritis Bejli (B a i le y) [3] je godine zamenio terminom refluksna nefropatija, da bi označio glavnu ulogu VUR u nastanku i razvoju hroničnog intersticijumskog oštećewa bubrega. Višegodišwa klinička ispitivawa su otkrila da 10-20% dece s refluksnom nefropatijom oboli od arterijske hipertenzije, a nešto mawi broj wih od hronične slabosti bubrega. Upravo je zbog ovih teških komplikacija lečewe VUR bilo predmet mnogih kliničkih studija, od kojih je najveća, pod nazivom Inter na ti o nal Re f lu x Study (IRS), nedavno objavila rezultate desetogodišweg istraživawa konzervativnog i hirurškog lečewa teškog VUR [4]. Kao i prethodni petogodišwi izveštaji [5], i ovaj desetogodišwi izveštaj nije dokazao da postoje razlike u nastanku i komplikacijama refluksne nefropatije između dece koja su lečena konzervativnim metodima i dece lečene hirurškim putem, što obavezuje kliničkog lekara da individualno prilagodi optimalno lečewe teškog VUR. Ostaju, međutim, nedovoqno razjašwena mnoga pitawa, počevši od toga da li je refluksna nefropatija samo bolest bubrega u razvoju, do toga koji način lečewa teškog VUR konzervativni ili hirurški nudi mawi stepen anksioznosti i boqi kvalitet života bolesnika u vezi sa zdravqem. U potrazi za pravim odgovorima, VUR i refluksna nefropatija su i daqe vrlo aktuelne teme interesovawa stručne i naučne javnosti. VEZIKOURETERNI REFLUKS Vezikoureterni refluks je disfunkcija ureterovezikalnog ušća koja dozvoqava retrogradan tok urina iz mokraćne bešike u uretere i pijelokaliksni sistem. Može biti primarni ili sekundarni. Primarni VUR je kongenitalna anomalija u kojoj se orificijum refluksirajućeg uretera nalazi visoko u lateralnoj poziciji, zbog čega je dužina intravezikalnog dela uretera (tunel u zidu mokraćne bešike) mala, a prilikom mikcije wegova kompresija je nedovoqna da spreči vraćawe urina u ureter (Slika 1). S rastom deteta raste i intravezikalni deo uretera, povećavajući kompetenciju ureterovezikalnog ušća, što vremenom kod većine starije dece dovodi do spontanog povlačewa refluksa. Ređi oblici primarnog VUR su udruženi sa drugim poremećajima ureterovezikalnog spoja, kao što su dupli ureter sa ureterocelom ili bez we, ili paraureterni divertikulum. Renalni dismorfizam (hipoplazija i displazija) je često udružen sa primarnim VUR težeg stepena. Dokazano je da težina dismorfizma bubrega i smawen broj zrelih glomerula (oligone- 679

2 A B Sekundarni VUR nastaje usled visokog intravezikalnog pritiska kroz, inače normalno, ureterovezikalno ušće, a posledica je urođene ili stečene subvezikalne opstrukcije. Kod više od polovine bolesnika sa sekundarnim VUR beleži se poremećaj pražwewa mokraćne bešike i creva koji je poznat pod nazivom disfunkcionalni eliminacioni sindrom [9]. Odnedavno se zna da je izlečewe refluksa operacijom malo verovatno ako se prethodno ne izleči disfunkcionalni eliminacioni sindrom [10]. SLIKA 1. Izgled ureterovezikalnog spoja kod normalne osobe i bolesnika sa VUR. FIGURE 1. An appearance of ureterovesical junction in healthy and in patients with VUR. A Normalno je dužina tunela muskularnog i submukoznog dela uretera velika; odnos između dužine intravezikalnog dela uretera i prečnika ureternog otvora je barem 5:1. Kod odraslih osoba dužina intramuralnog dela uretera dostiže 1,5 cm. B Kod bolesnika sa VUR ovaj tunel je kratak, sa odnosom između dužine intravezikalnog dela uretera i prečnika wegovog otvora mawim od 3:1; taj odnos je obično 1,4:1. A Normally long submucosal tunnel provides at least a 5:1 tunnel-to-diametar ratio. The mature bladder wall intramural portion of the ureter attains its 1.5-cm length. B In patients with VUR intramural tunnel is short with <3:1 tunnel-to-diametar ratio; this ratio is usually 1.4:1. fronija) koreliraju dobro sa mestom gde se nalazi orificijum uretera u mokraćnoj bešici, naročito kada on odstupa od normalnog položaja. Na osnovu ovoga je nastala tzv. teorija pupoqka (engl. bud theory), koja pokušava da razjasni povezanost dismorfizma bubrega s anomalijom urinskih puteva (engl. C on ge ni tal Anomalies of the Kidne y and Ur inar y Trac t CA KUT) [6]. Prema ovoj teoriji, tokom razvoja embriona ureter i bubreg se formiraju od ureternog pupoqka koji dolazi u kontakt sa metanefričnim blastemom (kondenzacija mezodermnih ćelija). Mesto odakle počiwe ureterni pupoqak je genetski određeno: ako polazi vrlo blizu buduće bešike, ureterni orificijum će biti smešten suviše lateralno, pa će wegov intravezikalni deo biti skraćen [6]. Ureterni pupoqak stimuliše nefrogeni blastem da stvori bubreg. Veći poremećaj ureternog pupoqka izazvaće teži stepen refluksa i lošiji razvoj parenhima bubrega. Ovakva asocijacija, poznata pod nazivom kongenitalna refluksna nefropatija, može se prepoznati još u prenatalnom periodu ili u dobu odojčeta, najčešće kod dečaka sa difuzno ožiqno deformisanim bubregom i teškim VUR [7]. Bolesnici već na rođewu imaju generalizovano smawewe parenhima bubrega, koje je praktično nemoguće sprečiti. Za razliku od kongenitalnog ožiqavawa bubrega, koje je češće kod dečaka, stečene segmentne promene parenhima bubrega su češće kod devojčica posle perioda odojčeta. Kod wih su bubrezi primarno zdravi, a ponavqane urinske infekcije s refluksom ili bez wega su glavni patogenetski faktor nastanka stečenog ožiqnog procesa bubrega. Za razliku od kongenitalne refluksne nefropatije, stečene promene parenhima bubrega se mogu sprečiti [8]. Nasleđivawe vezikoureternog refluksa Formirawe urinskog sistema nastaje pod dejstvom nekoliko specifičnih uroepitelnih gena i genetskog polimorfizma [11]. Primarni VUR se ispoqava kao familijarna bolest koja se nasleđuje autozomno dominantno sa parcijalnom ekspresijom, a učestalost gena se procewuje na 1:600 [12]. Utvrđena je genetska heterogenost na lokusu hromozoma 1, a zatim je prepoznato 12 dodatnih genskih lokusa. Polimorfizam gena sistema renin angiotenzin utiče na razvoj CA KUT i ožiqnih promena u bubregu. DD genotip angiotenzin-konvertujućeg enzima je genetski faktor rizika lošije prognoze refluksne nefropatije [13]. Nedavno je otkriveno da je polimorfizam gena za transformirajući faktor rasta beta 1 (TGF-be ta 1) značajno češći kod bolesnika s refluksnom nefropatijom [14]. Učestalost vezikoureternog refluksa Prevalencija VUR kod zdravih osoba nije poznata. Prema navodima Renslija (Ren sley) [15], beleži se kod 1-3% zdrave dece. Obično se otkriva kod dece koja su podvrgnuta ispitivawu posle urinskih infekcija, najčešće kod odojčadi (70%) i dece mlađe od četiri godine (25%), ređe kod dece školskog uzrasta (15%) i najređe kod odraslih osoba (5%) [16]. Najnoviji podaci ukazuju na to da je VUR jedan od najčešćih uzroka hidronefroze otkrivene pre rođewa [17]. VUR se češće otkriva kod dece koja imaju funkcionalni ili strukturni poremećaj mokraćnih puteva, kao što su: neuropatska mokraćna bešika, teški stepen disfunkcionalnog mokrewa, sindrom pru ne-belly (sindrom stomaka koji liči na suvu šqivu), multicistični bubrezi, jednostrana agenezija bubrega, obostrana stenoza ureteropijeličnog spoja i kod opstruktivnih anomalija urinskog sistema. Povećana je učestalost u porodicama koje imaju jedno dete ili više dece sa VUR. Trećina najbližih srodnika bolesnika sa VUR takođe oboli od ovog oboqewa, pri čemu je veći procenat kod dece roditeqa koji su imali VUR nego kod braće i sestara [18]. Pripadnici bele rase češće boluju od VUR nego Afroamerikanci [4]. 680

3 Vezikoureterni refluks i pol deteta Samo u prvoj godini po rođewu VUR je češći kod dečaka, a kasnije preovlađuje kod devojčica. Prema podacima IRS, u Evropi je nešto veća prevalencija VUR kod devojčica, dok u Americi devojčice deset puta češće obole od VUR nego dečaci [4]. Težina vezikoureternog refluksa VUR se može manifestovati kao blag, umeren i težak. Opšte je prihvaćena klasifikacija komiteta Međunarodne studije VUR [19], prema kojoj se ova bolest stepenuje u pet nivoa: prvi i drugi stepen su blagi VUR, koji ne izaziva dilataciju uretera, treći stepen je umereni VUR sa blagom do umerenom dilatacijom uretera i pijelokaliksnog sistema, dok su četvrti i peti stepen VUR sa izraženom ureterohidronefrozom. REFLUKSNA NEFROPATIJA Refluksna nefropatija je hronična progredijentna bolest koju obeležavaju ožiqavawe bubrega i smawewe wegovog parenhima, a nastaje kao posledica VUR i udruženih faktora, ukqučujući intrarenalni refluks, urinsku infekciju, kongenitalnu displaziju bubrega i eventualno povišen retrogradni pritisak. Refluksna nefropatija je izvesnija kada je VUR teži i obostran, a ima težu prognozu kada je udružena sa displazijom bubrega [20, 21]. Refluksna nefropatija kao posledica sterilnog vezikoureternog refluksa Fenomen povišenog retrogradnog pijelotubularnog pritiska tzv. vodeni čekić potiče od Hodsona A SLIKA 2. Izgled prostih i složenih papila u bubregu. FIGURE 2. Morphology of conical and compound renal papillae. A Nerefluksirajuće papile (proste, konveksne papile). Kanali koji se otvaraju pod kosim uglom zatvaraju se pod dejstvom retrogradnog pritiska urina. B Refluksirajuće papile (konkavne, ravne papile). Otvoreni kanali na konkavnoj površini olakšavaju intrarenalni refluks pod retrogradnim pritiskom urina. A Non refluxing papillae (simple, convex). The ducts that open on the sides of the conical papillae are closed by the pressure wave. B Refluxing papillae (compound, concave). Open ducts on the concave surface facilitate intrarenal reflux when the pressure wave of reflux reaches them. B i saradnika [22], koji su kod eksperimentalnih životiwa hirurškim putem stvarali VUR, a konstrikcijom uretre održavali visok intravezikalni pritisak, koji se prenosio u pelvis bubrega i sabirne kanaliće. U ovim slučajevima je i sterilni refluks bio u stawu da izazove refluksnu nefropatiju [23]. Rensli i Risdon (Ri sdon) [23] su potvrdili da je moguć razvoj permanentnih oštećewa bubrega kada nema infekcije, ali samo kada uz VUR postoji i stalno visok intravezikalni pritisak. Na ovim saznawima se zasniva opravdanost hirurškog lečewa teškog stepena refluksa, odnosno potreba da se primarno leči poremećaj pražwewa dowih mokraćnih puteva. Refluksna nefropatija kao posledica vezikoureternog refluksa i urinskih infekcija Eksperimentalni radovi Renslija i Risdona [23] su pokazali da je uloga infekcije u nastanku refluksne nefropatije odlučujuća, postavqajući tako osnovu za konzervativno lečewe VUR antibakterijskom profilaksom. Trajna oštećewa parenhima bubrega mogu da nastanu posle samo jedne urinske infekcije, ali se rizik povećava sa povećawem broja infekcija. Pomenuti autori su dokazali da infekcija i VUR primarno dovode do fokalnih oštećewa parenhima bubrega, predominantno na polovima bubrega, zahvaqujući specifičnim morfološkim slabostima strukture ovog organa koje omogućavaju intrarenalni refluks (Slika 2) [23]. Da bi se razumeo značaj intrarenalnog refluksa u nastanku ožiqavawa, potrebno je poznavati građu bubrežnih papila. Većina papila kod čoveka je konveksnog oblika, dreniraju jedan lobus (bubrežne piramide sa pripadajućim kortikalnim parenhimom) i nazivaju se proste papile. Papilarni duktusi se otvaraju koso na površini, blizu vrha papile, s otvorom u obliku proreza. Ovakva građa omogućava da sa povećawem pritiska u pijelomu odmah dođe do zatvarawa ovih otvora, tako da urin ne može retrogradno da prodre u parenhim bubrega. Spajawem nekoliko susednih lobulusa nastaju složene papile, koje su konkavnog oblika ili zaravwene, te se papilarni duktusi na ovakvoj površini otvaraju pod pravim uglom sa širokim kružnim otvorima. Kada postoji VUR, omogućen je retrogradni tok mokraće u parenhim bubrega. Papile oba tipa se najčešće nalaze u gorwoj trećini bubrega, a normalan odnos složenih papila prema prostim papilama je 1:4. Međutim, moguća je transformacija marginalnih, kompetentnih, nerefluksirajućih papila u nekompetentne, refluksirajuće papile, koja se može desiti kod refluksa inficiranog urina ili zbog ožiqnih promena u susednim papilama [24]. Skoro petina qudskog bubrega ima oko 30% potencijalno refluksirajućih papila. Tada su moguća veća pijelonefritisna 681

4 žarišta, koja, u krajwem slučaju, mogu usloviti sliku terminalne slabosti bubrega (engl. end sta ge kid ney). U suprotnom, kada ne postoje refluksirajuće papile, čak ni razne infekcije uz postojawe VUR ne izazivaju trajne promene u parenhimu bubrega. Oko 30% qudi ima samo nerefluksirajuće, proste papile, zahvaqujući kojima, i kada postoji VUR, ne nastaje refluksna nefropatija [25]. Patogeneza refluksne nefropatije Eksperimentalne i kliničke studije su dokazale veliku ulogu urinskih infekcija u nastanku refluksne nefropatije. Prema navodima Robertsa (Ro berts) [26], primarni događaj je inokulacija bakterija u parenhim bubrega koja izaziva imuni i zapaqewski odgovor. Prvi može nastati i kada su mikroorganizmi mrtvi, a drugi samo kada su oni živi. Po svemu sudeći, zapaqewski odgovor je odgovoran za nastanak trajnih ožiqnih promena u bubregu [26]. Bakterijski lipopolisaharidi (endotoksini) izazivaju aktivaciju komplementa koja dovodi do hemotaksične migracije granulocita na mesto infekcije. Fagocitoza bakterija od strane granulocita izaziva oslobađawe enzima (lizozoma) granulocita i u lumenu tubula, pri čemu dolazi do oksidoredukcionih procesa i stvarawa kiseonikovih radikala, koji su toksični ne samo za patogene mikroorganizme, već i za okolne tubulske ćelije bubrega. Nekroza tubula pogoršava postojeće stawe jer, sama po sebi, stvara toksične, zapaqewske agense u intersticijumu, što povećava oštećewe bubrega. S druge strane, intravaskularna agregacija granulocita i perivaskularni edem izazivaju fokalnu parenhimsku ishemiju, koja favorizovawem anaerobnog metabolizma pogoduje nastanku hipoksantina iz adenozinmonofosfata. Za vreme reperfuzije hipoksantin pod dejstvom ksantin-oksidaze stvara superokside i vodonični peroksid. Dakle, intersticijumsko oštećewe bubrega koje je udruženo s akutnim zapaqewskim odgovorom tokom akutnog pijelonefritisa posledica je direktnog dejstva endotoksina i ishemijskih lezija. Napredovawe refluksne nefropatije može biti nezavisno od infektivnog agensa. Wegovi glavni mehanizmi su hiperfiltracija i ishemija. Patološka obeležja oštećewa bubrega se sastoje od tubulointersticijumskog oštećewa, koje napreduje do fibroze, a glomerulsko preko hipertrofije vodi u glomerulosklerozu. Interesantno je da se značajne morfološke promene nalaze i u delovima bubrega koji nisu zahvaćeni ožiqkom, tj. smatraju se zdravim. Dokazano je da se broj glomerula u makroskopski normalnim regionima smawuje s radiografski dokazanom veličinom ožiqnog tkiva, a proporcionalno je jačini glomerulske filtracije i proteinuriji [27]. Prag za napredovawe refluksne nefropatije udružen je sa približno 5,0 glomerula po mm 2 uzorka renalnog bioptata [27]. KLINIČKI TOK REFLUKSNE NEFROPATIJE U kliničkom toku refluksne nefropatije postoje obično tri faze. Prva počiwe u periodu odojčeta ili ranog detiwstva, a odlikuju je recidivne urinske infekcije. U ovom periodu, ako ove infekcije nisu adekvatno lečene, nastaje ireverzibilno oštećewe parenhima bubrega usled nastanka hroničnog intersticijumskog nefritisa i ožiqavawa. Druga faza kod većine bolesnika prolazi bez simptoma i u woj može doći do iščezavawa VUR. Međutim, bolesnik ima tipične promene ožiqavawa bubrega na IVP i 99m Tc-DMSA scintigramu [28]. Tipične promene na IVP, prema opisu Hodsona (Hodson) i saradnika [22], sastoje se od deformacije čašica, ožiqavawa parenhima bubrega različitog stepena (obično iznad deformisanih čašica) i smawewa veličine bubrega. Upravo po batičasto deformisanim čašicama bubrega razlikuje se refluksna nefropatija od drugih oboqewa koja dovode do smawewa parenhima bubrega. Metod izbora za rano otkrivawe ožiqaka u bubregu je 99m Tc-DMSA scintigrafija, a za posmatrawe rasta bubrega pogodna je ultrasonografija. Mogu postojati i neupadqivi znaci intersticijumskog nefritisa, kao što je smawena moć koncentrisawa (poliurija) i acidifikacije urina. Smatra se da, ako je kod bolesnika proteinurija veća od 500 mg za 24 časa i boluje od hipertenzije, koje mogu biti nezapažene, bolest lagano napreduje u insuficijenciju bubrega. U trećoj fazi, koja obično nastaje krajem prve ili početkom druge decenije, kod bolesnika se sa većim stepenom ožiqavawa javqaju simptomi i znaci slabosti bubrega. Treba naglasiti da postoje bolesnici kod kojih se tek u ovoj fazi otkriju VUR i refluksna nefropatija. Nekada se prikaže i slika terminalne uremije, koja se može pogrešno dijagnostikovati kao akutna insuficijencija bubrega zbog dugog asimptomatskog toka napredovawa slabosti bubrega u refluksnu nefropatiju. Zapravo, može se reći da je refluksna nefropatija u svom dugom toku uglavnom klinički asimptomatska bolest, a da na wen početak treba posumwati u periodu odojčeta i malog deteta koje ima urinske infekcije (ili povišenu temperaturu nejasnog uzroka), a sama refluksna nefropatija će se klinički oglasiti hipertenzijom ili, što je češće, terminalnom insuficijencijom bubrega. ARTERIJSKA HIPERTENZIJA Nastanak hipertenzije kod bolesnika s refluksnom nefropatijom zavisi od težine ožiqnih promena u bubregu i od dužine ispitivawa bolesnika [29]. U detiwstvu se javqa kod 6-13% bolesnika, a posle godina kod 30-40% osoba obolelih od refluksne nefropatije [29], zbog čega se preporučuje 682

5 dugotrajno nadgledawe bolesnika s refluksnom nefropatijom. U ranom stadijumu ove bolesti najpre se javqa izolovana noćna hipertenzija (gubitak normalnog smawewa noćnog pritiska), koja se može otkriti samo kontinuiranim dvadesetčetvoročasovnim beležewem krvnog pritiska [30]. Ponekad se arterijska hipertenzija dijagnostikuje tek kada nastane hipertenzivna kriza [31]. Patogeneza hipertenzije u refluksnoj nefropatiji nije potpuno jasna. Najviše ima dokaza za povećano dejstvo sistema renin angiotenzin, mada su nalazi kliničkih studija u pogledu dijagnostičke vrednosti plazmareninske aktivnosti dosta neusaglašeni [29, 32]. Veći stepen ožiqnog tkiva, obostrane renoparenhimske lezije i veća prosečna vrednost periferne plazmareninske aktivnosti su dokazani kod dece obolele od refluksne nefropatije i hipertenzije nego kod dece sa normalnim arterijskim pritiskom [33]. Serijsko merewe periferne plazmareninske aktivnosti pomaže da se izvrši boqa stratifikacija bolesnika s refluksnom nefropatijom u odnosu na lečewe i prognozu. Nivo plazmareninske aktivnosti može poslužiti kao senzitivni pokazateq za neophodnost hirurškog lečewa VUR [33]. Farmakološka inhibicija sistema renin angiotenzin je nesumwivo najboqa terapija za arterijsku hipertenziju kod bolesnika s refluksnom nefropatijom [34]. Samo kod jednostrane refluksne nefropatije, čija je diferencijalna funkcija ožiqno izmewenog bubrega mawa od 10%, preporučuje se jednostrana nefrektomija [29]. INSUFICIJENCIJA BUBREGA U detiwstvu refluksna nefropatija može da napreduje od prvog do petog stadijuma hronične bolesti bubrega, dostižući, u proseku, krajwi stadijum na samom početku treće decenije [35]. Rano lečewe urinskih infekcija i VUR sprečava nastanak refluksne nefropatije. U razvijenim zemqama, poput Švedske, refluksna nefropatija ne postoji kao uzrok terminalne slabosti bubrega [36], dok je u mawe razvijenom dela sveta, u koji se, nažalost, ubraja i naše područje, i daqe vrlo visok procenat dece kod koje se refluksna nefropatija leči dijalizom ili transplantacijom bubrega [37]. Patogeneza napredovawa refluksne nefropatije nije do kraja razjašwena. Za wu su odgovorna najmawe četiri mehanizma: narušavawe imuniteta organizma, postojawe makromolekula i disfunkcija mezangijskih ćelija bubrega, vaskularni poremećaji s hipertenzijom i hemodinamske promene koje dovode do hiperfiltracije. S histološkog stanovišta, primarne promene su tubulointersticijumski nefritis i fibroza, koja se kasnije komplikuje glomerulosklerozom, tako da % bolesnika s naprednom refluksnom nefropatijom prolazi kroz stadijum fokalno-segmentne glomeruloskleroze. Klinički pokazateq progresivnosti refluksne nefropatije je proteinurija, koja je u početku blaga do umerena, tubulskog tipa, a u kasnijem toku može biti nefrotska. Sve više ima dokaza da su za napredni tok refluksne nefropatije odlučujući genetski faktori poput genetskih polimorfizama vazoaktivnih faktora, citokina i faktora rasta [13, 14]. LEČEWE VUR je razvojna anomalija koja dovodi do nedovoqne dužine intravezikalnog submukoznog dela uretera. S rastom deteta povećava se i dužina intravezikalnog dela uretera, što doprinosi da se on kod 75% dece gubi do desete godine [38, 39]. Povlačewe refluksa je brže kod dečaka, a sporije kod visokog stepena refluksa sa dilatacijom urinskih puteva, kod kojih se dešava u samo 40% slučajeva. U ovoj grupi dece obostrani refluksi se značajno sporije povlače u odnosu na jednostrane reflukse. Spontano povlačewe jednostranog refluksa trećeg stepena je 60%, a četvrtog stepena 40%. Obostrani refluksi trećeg i četvrtog stepena se povlače spontano kod samo 10% bolesnika, značajno boqe kod dečaka mlađih od jedne godine [39]. Imajući u vidu pomenute čiwenice, većina autora zastupa mišqewe da se refluks prvog, drugog i trećeg stepena i bilo koji stepen refluksa kod muškog odojčeta leči antibakterijskom profilaksom sa namerom da se spreči urinska infekcija i sačeka spontano povlačewe refluksa. Primarna indikacija za drugačiji terapijski pristup (hirurški ili endoskopski, putem instilacija paste) jesu urinske infekcije koje se ne mogu kontrolisati profilaksom ( probijawe profilakse, roditeqi koji ne sarađuju i sl.). Većina autora se slaže da primarni VUR petog stepena koji perzistira treba lečiti hirurškim putem. Prema preporukama Američkog udružewa urologa, deca koja nemaju ožiqne promene na bubrezima primarno se leče konzervativnim metodima, osim dece kod koje je zabeležen refluks petog stepena [40]. U rukama iskusnog hirurga uspeh rekonstruktivne hirurgije je 90-95% [41]. Najviše dilema ima u pogledu optimalnog lečewa VUR četvrtog stepena. Konzervativno lečewe ovih bolesnika je jednako uspešno kao i hirurško u pogledu funkcije bubrega. Međutim, tokom pet godina nadgledawa ispitanika zabeleženo je spontano povlačewe VUR četvrtog stepena od mawe od 40%. Kada se jave ovakvi slučajevi, najboqe je odrediti optimalnu terapiju za svakog bolesnik ponaosob, uzimajući u obzir prateće okolnosti, kao što su: uzrast bolesnika, komplijansa u sprovođewu konzervativnog lečewa, težina prethodnih urinskih infekcija, postojawe ožiqnih promena u parenhimu bubrega. Održavawe refluksa četvrtog stepena kod dece starije od tri go- 683

6 dine je nepovoqan znak za spontano povlačewe, pa se obično preporučuje radikalno rešavawe refluksa ukoliko kontinuirana medikamentna terapija ne dovede do wegovog povlačewa za dve godine. Problematično je lečewe i VUR koji perzistira i posle puberteta, posebno kod devojčica kod kojih se mogu očekivati mnoge komplikacije u trudnoći, počevši od urinskih infekcija do preeklampsije i hipertenzije, što može ugroziti život majke i deteta. Zbog toga se preporučuje da se kod devojčica kod kojih postoji refluks i posle puberteta, a naročito ukoliko obole od pijelonefritisa po prestanku antibakterijske profilakse ili imaju ekstenzivne ožiqke u parenhimu bubrega, primeni hirurško ili endoskopsko lečewe refluksa [42]. Kod ostalih bolesnika, sa mawim stepenom refluksa, može se prekinuti profilaksa uz daqi nadzor [42]. Kod svih bolesnika kod kojih je VUR udružen sa disfunkcionalnim mokrewem, što se često javqa, naročito kod devojčica, potrebno je korigovati ovaj poremećaj odgovarajućom terapijom [43]. ZAKQUČAK Težina primarnog VUR je genetski određena pozicijom ureternog pupoqka. Težak primarni refluks dovodi do kongenitalne refluksne nefropatije (displazije), koja je češća kod dečaka, ispoqava se odmah posle rođewa i ne može se sprečiti. Kombinacija VUR s urinskim infekcijama je glavni uzrok stečenih, trajnih renoparenhimnih promena poznatih pod nazivom refluksna nefropatija. Rizik od refluksne nefropatije se povećava sa težinom refluksa, mlađim uzrastom deteta u fazi prvog pijelonefritisa, ukoliko je refluks udružen sa poremećajem pražwewa bešike i ukoliko je obostran. Refluksna nefropatija se može sprečiti ili pak smawiti ranim lečewem inicijalnih urinskih infekcija, održavawem sterilnog urina i normalizacijom pražwewa bešike. Bez serijskog nadgledawa (ultrasonografsko, IVP, 99m Tc-DMSA) od rođewa nije moguće sa sigurnošću razlikovati stečene renoparenhimne ožiqne promene od kongenitalnih poremećaja parenhima bubrega (hipoplazija i displazija). Blagi refluks prvog i drugog stepena leči se antibakterijskom profilaksom, jer se sa rastom deteta očekuje wegovo spontano povlačewe. Refluks petog stepena se leči hirurškim putem, osim kod muškog odojčeta bez opstrukcije mokraćnih puteva. Nema bitne razlike u ishodu između konzervativnog i hirurškog lečewa dece koja boluju od neopstruktivnog refluksa trećeg i četvrtog stepena. Ukoliko nema drugih medicinskih okolnosti (ponavqani pijelonefritisi, napredovawe nefropatije), primena jednog od ovih metoda će zavisiti od iskustva centra u kojem se bolesnik leči, komplijanse i izbora koje načine roditeqi deteta. Bolesnici s refluksnom nefropatijom su pod nadzorom lekara tokom čitavog života. Posebno osetqiv period kod bolesnica je period trudnoće i porođaja. Nekontrolisana hipertenzija i proteinurija su prediktori loše prognoze refluksne nefropatije. LITERATURA 1. Hutch JA. Vesico-ureteral reflux in the paraplegic: cause and correction. J Urol 1952; 68: Hodson CJ, Edwards D. Chronic pyelonephritis and vesicoureteral reflux. Clin Radiol 1960; 11: Bailey RR. The relationship of vesico-ureteric reflux to urinary tract infection and chronic pyelonephritis-reflux nephropathy. Clin Nephrol 1973; 1: Jodal U, Smellie JM, Lax H, Hoyer P. Ten-year results of randomized treatment of children with severe vesicoureteral reflux. Final Report of the International Reflux Study in Children. Pediatr Nephrol 2006; 21: Smellie JM, Tamminen-Mobius O, Obling H, et al. Five-year study of medical or surgical treatment in children with severe reflux: radiological renal finding. Pediatr Nephrol 1992; 6: Mackie CG, Awang H, Stephens FD. The ureteric orifice: the embryologic key to radiologic status of duplex kidneys. J Pediatr Surg 1975; 10: Ring E, Petritsch P, Riccabona M, et al. Primary vesicoureteral reflux in infants with a dilated fetal urinary tract. Eur J Pediatr 1993; 152: Wennerstrom M, Hansson S, Jodal U, Skotland E. Primary and acquired renal scarring in boys and girls with urinary tract infection. J Pediatr 2000; 136: Herndon CDA, DeCambre M, McKenna PH. Changing concept concerning the management of vesicoureteral reflux. J Urol 2001; 166: Koff SA, Wagner TT, Jayanthi VR. The relationship among dysfunctional elimination syndromes, primary vesicoureteral reflux and urinary tract infections in children. J Urol 1998; 160: Djapić M. Primarni vezikoureterni refluks i refluksna nefropatija genetski determinisana stanja. In: Bogdanović R, Peco-Antić A, editors. Nasledne bolesti bubrega. Beograd: Elit Medicina; p Mark RH, Kuo H. Primary ureteral reflux : emerging insights from molecular and genetic studies. Curr Opin Pediatr 2003; 15: Ozen S, Alikasifoglu M, Saatci U, et al. Implications of certain genetic polymorphisms in renal scarring in vesicoureteral reflux: importance of ACE polymorphism. Am J Kidney Dis 1999; 34: Solari V, Owen D, Puri P. Association of transforming growth factor-beta 1 gene polymorphism with reflux nephropathy. J Urol 2005; 174: Rensley PG. Vesicoureteral reflux. Continuing surgical dilemma. Urology 1978; 12: Baker R, Maxted W, Maylath J, Shuman I. Relation of age, sex and infection to reflux: data indicating high spontaneous cure rate in pediatric patients. J Urol 1966; 95: Marra G, Barbieri G, Moiolo C, et al. Mild fetal hydronephrosis indicating vesicoureteral reflux. Arch Dis Child Fetal Neonatal Ed.1994; 70:F147-F Noe HN, Wyatt RJ, Peeden JN Jr, et al. The transmission of vesicoureteral reflux from parent to child. J Urol 1996; 148: International Reflux Study Committee Medical versus surgical treatment of primary vesicoureteral reflux. Pediatrics 1981; 67: Wennerstöm M, Hansson S, Jodal U, et al. Renal function 16 to 26 years after the fist urinary tract infection in childhood. Arch Pediatr Adolesc Med 2000; 154: Stefanidis CJ. Reflux nephropathy in children. Nephrol Dial Transplant 2001; 16(Suppl 6): Hodson CJ, Maling TM, McManmon TJ. The pathogenesis of reflux nephropathy (chronic atrophic pyelonephritis). Br J Radiol 1975; (Suppl 13): Ransley PG, Risdon RA. Reflux and renal scarring. Br J Radiol 1978; 14(Suppl): Parkhouse HF, Godley ML, Cooper JM, et al. Renal imaging with 99m Tc-labeled DMSA in the detection of acute pyelonephritis: an 684

7 experimental study in the pig. Nucl Med Commun 1989; 10: Ransley PG, Risdon RA. Renal papillary morphology and intrarenal reflux in infants and young children. Urol Res 1975; 3: Roberts JA. Mechanisms of renal damage in chronic pyelonephritis. Curr Top Pathol 1995; 88: Matsuoka H, Nakashima Z, Oshima K. Prognostic significance of the number of renal glomeruli in reflux nephropathy. BJU International 2006; 98: Smellie J, Edwards D, Hunter N, et al. Vesicoureteral reflux and renal scarring. Kidney Int 1975; 8: Rushton HG. Vesicoureteral reflux and scarring. In: Avner ED, Harmon WE, Niaudet P, editors. Pediatric Nephrology. 5 th ed. Lippincott Williams &Wilkins; p Milosevski G, Kostić M, Babić D, Jovanović O, Kruščić D, Stanić M, Peco-Antić A. Klasično i automatsko kontinuirano merenje krvnog pritiska kod dece s ožiljnom nefropatijom. Srp Arh Celok Lek 2005; 133(9-10): Peco-Antić A, Popović-Rolović M, Kostić M, Kruščić D, Jovanović O, Ivković D. Hitna stanja arterijske hipertenzije kod dece. Srp Arh Celok Lek 1993; 121(8-12): Peco-Antić A, Nastić-Mirić D, Babic D, Pejčić I. The captopril test; an aid to identify hypertensive children with renal scarring. Nephron 2000; 84: Bajpai M, Pal K, Bal CS, Gupta AK, Pandey RM. Role of plasma renin activity in the management of primary vesicoureteral reflux. A preliminary report. Kidney Int 2003; 64: Peco-Antić A, Pejčić I. Savremeni pristup u lečenju arterijske hipertenzije kod dece. Srp Arh Celok Lek 1995; 123: Salvatierra O Jr, Tanagho EA. Reflux as a cause of end stage kidney disease:report of 32 cases. J Urol 1977; 117: Esbejorner E, Berg U, Hansson S, writting committee on behalf of the Swedish Pediatric Nephrology Association. Epidemiology of chronic renal failure in children: a report from Sweden Pediatr Nephrol 1997; 11: Peco-Antić A, Bogdanović R, Golubović E, Djapić M. Hronična bubrežna insuficijencija kod dece u Jugoslaviji. Srp Arh Celok Lek 2003; 131(1-2): Wennerstrom M, Hanson S, Jodal H, et al. Disappearance of vesicoureteral reflux in children. Arch Pediatr Adolesc Med 1998; 152: Tamminen-Mobius T, Bruner E, Ebel KD, et al. Cessation of vesicoureteral reflux for 5 years in infants and children allocated to medical treatment. The International Reflux Study in children; European branch. J Urol 1992; 148: Elder J, Peters C, Arant B, et al. Pediatric vesicoureteral reflux guidelines panel summary report on the management of primary vesicoureteral reflux in children. J Urol 1997; 157: Parrott TS, Woodard JR, Wolbert JJ. Ureteral tailoring: a comparison of wedge resection with infolding. J Urol 1990; 144: Decter RM. Update on vesicoureteral reflux: pathogenesis, nephropathy, and management. Reviews in Urology 2001; 3: Shapiro E, Snow B, Zaontz M. Management of vesicoureteral reflux. Reviews in Urology 2003; 5: VESICOURETERAL REFLUX AND RENAL SCARRING Amira PECO-ANTIĆ University Children s Hospital, Belgrade ABSTRACT Reflux nephropathy is an acquired focal renal scarring due to the combination of vesicoureteral (VUR) and intrarenal reflux (IRR) associated with urinary tract infections (IUT) and/or permanently high intravesical pressure. Up to 30-60% of children with VUR and a history of symptomatic IUT have renal scarring at the time of their initial studies. The onset of renal scarring usually occurs early in life, usually before age five years and most frequently before three years of age. Girls are at greater risk for developing reflux nephropathy, because of increased incidence of IUT. Reflux nephropathy is different from a diffuse congenital renal scarring (hypo-dysplasia), which is usually discovered antenatally or during infancy in boys with severe VUR. Without serial follow-up (ultrasonography, intravenous pyelourography, 99m Tc-DMSA scan) from birth, it is not always possible to differentiate congenital renal scarring from reflux nephropathy. In contrast to reflux nephropathy, congenital renal scarring cannot be prevented. 99m Tc-DMSA renal scintigraphy is the gold standard technique (sensitivity 92%, specificity 98%) for the diagnosis of reflux nephropathy, but ultrasound is a good modality to monitor kidney growth over time. Reflux nephropathy and hypodysplasia are the main causes of chronic renal failure and arterial hypertension in children and adolescents in our country. The longterm follow-up of children with reflux nephropathy is mandatory, since its complications may take 10 to 20 years to develop. Uncontrollable arterial hypertension and proteinuria are the predictors of poor prognosis. The selective use of angiotensin converting enzyme inhibitors and/or angiotensin II receptor blockers is the efficient antihypertensive therapy, which also modify intrarenal haemodynamics and can preserve renal function. Key words: renal scarring; vesicoureteral reflux; chronic renal failure; arterial hypertension Amira PECO-ANTIĆ Univerzitetska dečja klinika Tiršova 10, Beograd Tel.: * Rukopis je dostavqen Uredništvu godine. 685

Modaliteti lečenja vezikoureternog refluksa kod dece

Modaliteti lečenja vezikoureternog refluksa kod dece Strana 388 VOJNOSANITETSKI PREGLED Volumen 66, Broj 5 ORIGINALNI Č L A N A K UDC: 616.6-053.2-08 Modaliteti lečenja vezikoureternog refluksa kod dece Treatment of vesicouretheral reflux in pediatric patients

More information

DISTALNI SPLENORENALNI ŠANT I PARCIJALNA RESEKCIJA SLEZINE

DISTALNI SPLENORENALNI ŠANT I PARCIJALNA RESEKCIJA SLEZINE RADOVI BIBLID: 0370-8179, 135(2007) 5-6, p. 293-297 UDC: 616.411-008-089.87 DISTALNI SPLENORENALNI ŠANT I PARCIJALNA RESEKCIJA SLEZINE Predrag GAJIN 1, Božina RADEVIĆ 1, Dragoslav NENEZIĆ 1, Nenad ILIJEVSKI

More information

Name: Katakana Workbook

Name: Katakana Workbook Name: Class: Katakana Workbook Katakana Chart a i u e o ka ki ku ke ko sa shi su se so ta chi tsu te to na ni nu ne no ha hi fu he ho ma mi mu me mo ya yu yo ra ri ru re ro wa wo n ga gi gu ge go za ji

More information

Bactrim sirup doziranje

Bactrim sirup doziranje 23 апр 2016. Doziranje i uputstvo za upotrebu.. Bactrim (sirup i tablete) je antibiotik koji se koristi za lečenje infekcija koje izazivaju bakterije i drugi pluća,. not socialist metformin stinks thyroxine

More information

PORAZ OBRAZOVANJA U DIGITALNOM DOBU

PORAZ OBRAZOVANJA U DIGITALNOM DOBU Fordham University, New York, USA Univerzitet u Nišu, Fakultet umetnosti, Niš DOI 10.5937/kultura1235020D UDK 378.014.3(497.11) 37:316.77 polemika PORAZ OBRAZOVANJA U DIGITALNOM DOBU Sa že tak: Svedoci

More information

UTICAJ TRONEDEQNE REDUKCIONE DIJETE NA KRVNI PRITISAK, LIPIDNI PROFIL I GLIKOREGULACIJU KOD MORBIDNO GOJAZNIH OSOBA

UTICAJ TRONEDEQNE REDUKCIONE DIJETE NA KRVNI PRITISAK, LIPIDNI PROFIL I GLIKOREGULACIJU KOD MORBIDNO GOJAZNIH OSOBA RADOVI BIBLID: 0370-8179, 135(2007) 7-8, p. 440-446 UDC: 613.2.03:612.12/.13.087 UTICAJ TRONEDEQNE REDUKCIONE DIJETE NA KRVNI PRITISAK, LIPIDNI PROFIL I GLIKOREGULACIJU KOD MORBIDNO GOJAZNIH OSOBA Biqana

More information

KORELACIJA BRONHOALVEOLARNOG LAVATA I FUNKCIJE PLUĆA KOD BOLESNIKA SA SISTEMSKOM SKLEROZOM I REUMATOIDNIM ARTRITISOM

KORELACIJA BRONHOALVEOLARNOG LAVATA I FUNKCIJE PLUĆA KOD BOLESNIKA SA SISTEMSKOM SKLEROZOM I REUMATOIDNIM ARTRITISOM RADOVI BIBLID: 0354 2793, 133(2005) Suppl 2, p. 129-133 UDC: 616.5-004:616-002.77]:616.24-072.7 KORELACIJA BRONHOALVEOLARNOG LAVATA I FUNKCIJE PLUĆA KOD BOLESNIKA SA SISTEMSKOM SKLEROZOM I REUMATOIDNIM

More information

TEHNOLOGIJA I UMETNOST

TEHNOLOGIJA I UMETNOST Univerzitet umetnosti u Beogradu DOI 10.5937/kultura1236123R UDK 7.01:001.895 7.01:316.75 pregledni rad TEHNOLOGIJA I UMETNOST Sa že tak: U ovom ra du će mo se ba vi ti onim te o rij skim aspek ti ma,

More information

Supplementary Table 1 PHYC haplotypes of A. thaliana strains.

Supplementary Table 1 PHYC haplotypes of A. thaliana strains. Supplementary Table 1 PHYC haplotypes of A. thaliana strains. No Accessions Stock # Country Latitude PHYC FRI* FLC 1 Aa-0 CS900 Germany 51 Ler Del B 2 Ag-0 CS901 France 45 Ler Wt A 3 Ak-1 N939 Germany

More information

UTICAJ MEDIKAMENTNOG I NEMEDIKAMENTNOG LEČEWA NA SMAWEWE FAKTORA RIZIKA ZA KARDIOVASKULARNE I CEREBROVASKULARNE DOGAĐAJE U INTERVENTNOJ STUDIJI

UTICAJ MEDIKAMENTNOG I NEMEDIKAMENTNOG LEČEWA NA SMAWEWE FAKTORA RIZIKA ZA KARDIOVASKULARNE I CEREBROVASKULARNE DOGAĐAJE U INTERVENTNOJ STUDIJI RADOVI BIBLID: 0370-8179, 135(2007) 9-10, p. 554-561 UDC: 616.12:616.831]-008-085-036 UTICAJ MEDIKAMENTNOG I NEMEDIKAMENTNOG LEČEWA NA SMAWEWE FAKTORA RIZIKA ZA KARDIOVASKULARNE I CEREBROVASKULARNE DOGAĐAJE

More information

CELIJAČNA BOLEST KOD DECe: SAVREMENI DIJAGNOSTIČKI PRISTUP

CELIJAČNA BOLEST KOD DECe: SAVREMENI DIJAGNOSTIČKI PRISTUP PREGLEDI LITERATURE BIBLID: 0354 2793, 136(2008) Suppl 2, p. 152-157 CELIJAČNA BOLEST KOD DECe: SAVREMENI DIJAGNOSTIČKI PRISTUP Nedeqko RADLOVIĆ Univerzitetska dečja klinika, Beograd KRATAK SADRŽAJ C e

More information

Om jer iz gle da: iz ra čun, upo ra ba i tu ma če nje The odds ratio: cal cu la tion, usa ge, and inter pre ta tion

Om jer iz gle da: iz ra čun, upo ra ba i tu ma če nje The odds ratio: cal cu la tion, usa ge, and inter pre ta tion Odabrane teme iz biostatistike Lessons in biostatistics Ma ry L. McHu gh Fa kul tet ses trin stva, Sveučiliš te In dia na po li sa, In dia na po lis, In dia na, SAD School of Nur si ng, Uni ver si ty of

More information

PRISTUP DJETETU S PRENATALNO OTKRIVENOM HIDRONEFROZOM

PRISTUP DJETETU S PRENATALNO OTKRIVENOM HIDRONEFROZOM Paediatr Croat 2008; 52 (Supl 1): 231-235 Pregled Review PRISTUP DJETETU S PRENATALNO OTKRIVENOM HIDRONEFROZOM ANDREA CVITKOVIĆ 1, GORAN ROIĆ 2 Unatoč brojnim kliničkim i znanstvenim istraživanjima i dalje

More information

REZISTENCIJA GQIVA NA ANTIMIKOTIKE: MEHANIZMI NASTANKA, UČESTALOST, PREVENCIJA I KONTROLA REZISTENCIJE

REZISTENCIJA GQIVA NA ANTIMIKOTIKE: MEHANIZMI NASTANKA, UČESTALOST, PREVENCIJA I KONTROLA REZISTENCIJE PREGLEDI IZ LITERATURE BIBLID: 0370-8179, 135(2007) 7-8, p. 486-494 REZISTENCIJA GQIVA NA ANTIMIKOTIKE: MEHANIZMI NASTANKA, UČESTALOST, PREVENCIJA I KONTROLA REZISTENCIJE Sawa M. MITROVIĆ, Aleksandar M.

More information

The Prevalence of Malocclusion among Years Old Children in Foča

The Prevalence of Malocclusion among Years Old Children in Foča Serbian Dental Journal, vol. 62, No 2, 2015 ORIGINAL ARTICLE ORIGINALNI RAD DOI: 10.1515sdj-2015-0007 UDC: 616.314-007-057.874(497.6) The Prevalence of Malocclusion among 11 13 Years Old Children in Foča

More information

Tes ti ra nje statističkih hi po te za i ne ke zam ke Sta tis ti cal hypot he sis tes ti ng and some pit fal ls

Tes ti ra nje statističkih hi po te za i ne ke zam ke Sta tis ti cal hypot he sis tes ti ng and some pit fal ls Odabrane teme iz biostatistike Lessons in biostatistics i ne ke zam ke and some pit fal ls Ves na Ila ko vac Ka ted ra za bio fi zi ku, me di cin sku sta tis ti ku i me di cin sku in for ma ti ku, Me di

More information

NEUROVESTI VESTI DRUŠTVA MLADIH NEUROLOGA SRBIJE

NEUROVESTI VESTI DRUŠTVA MLADIH NEUROLOGA SRBIJE Sonja Lukić Odeljenje urgentne neurologije, Urgentni centar Klinički centar Vojvodine, Novi Sad Hajduk Veljkova 1 email: sonja_lukic@yahoo.com Recenzent: Akademik, Vladimir S. Kostić Ishemijski moždani

More information

NEW PROCESS FOR PRODUCTION OF HIGH PURITY ADN - DEVELOPMENT AND SCALE-UP. Henrik SKIFS, Helen STENMARK Eurenco Bofors AB Peter THORMÄHLEN ECAPS AB

NEW PROCESS FOR PRODUCTION OF HIGH PURITY ADN - DEVELOPMENT AND SCALE-UP. Henrik SKIFS, Helen STENMARK Eurenco Bofors AB Peter THORMÄHLEN ECAPS AB NEW PROCESS FOR PRODUCTION OF HIGH PURITY ADN - DEVELOPMENT AND SCALE-UP Henrik SKIFS, Helen STENMARK Eurenco Bofors AB Peter THORMÄHLEN ECAPS AB ADN Explosive and oxidizer with extraordinary properties

More information

HIPOSENZIBILIZACIJA VAKCINOM PROTIV DIFTERIJE, TETANUSA I PERTUSISA

HIPOSENZIBILIZACIJA VAKCINOM PROTIV DIFTERIJE, TETANUSA I PERTUSISA RADOVI BIBLID: 0370-8179, 131(2003) 11-12 p. 427-431 UDC: 616.9:615.371 HIPOSENZIBILIZACIJA VAKCINOM PROTIV DIFTERIJE, TETANUSA I PERTUSISA Ma ri na ATA NA SKO VIÆ-MAR KO VIÆ, Bra ni mir NE STO RO VIÆ

More information

Гени за имуноглобулин и Т-ћелијски рецептор као молекуларни маркери код деце с акутном лимфобластном леукемијом

Гени за имуноглобулин и Т-ћелијски рецептор као молекуларни маркери код деце с акутном лимфобластном леукемијом 384 Srp Arh Celok Lek. 2009 Jul-Aug;137(7-8):384-390 DOI: 10.2298/SARH0908384L ОРИГИНАЛНИ РАД / ORIGINAL ARTICLE UDC: 616.155.392-097:575 Гени за имуноглобулин и Т-ћелијски рецептор као молекуларни маркери

More information

U pu te za ru ko va nje

U pu te za ru ko va nje U pu te za ru ko va nje BML 2410 / BML 2415 / BML 2410 FW / BML 2415 FW Pu njač aku mu la to ra za 12 V / 24 V aku mu la to re 1 Sadržaj: S tra ni ca 1. Važ ne na po me ne 4 1.1 S ku pi na ko ri sni ka

More information

Decembar 2009, Volume 60, broj 1-2

Decembar 2009, Volume 60, broj 1-2 Decembar 2009, Volume 60, broj 1-2 MEDICINSKI PODMLADAK Stručno-naučni časopis studenata Medicinskog fakulteta u Beogradu MEDICAL YOUTH Medical students' professional-scientific journal, Medical faculty

More information

Ilio Volante. Composer: Italia, Rome

Ilio Volante. Composer: Italia, Rome Ilio olante Composer Italia, Rome Aout the artist Was orn in Italy in 1964, he as still a teen ager hen he started his musi studies (saxophone) shoing from the very eginning a partiular predisposition

More information

VREDNOST KLINIČKOG I ULTRAZVUČNOG NALAZA U ODNOSU NA ARTROSKOPSKI NALAZ AKUTNIH POVREDA MEDIJALNOG MENISKUSA KOLENA

VREDNOST KLINIČKOG I ULTRAZVUČNOG NALAZA U ODNOSU NA ARTROSKOPSKI NALAZ AKUTNIH POVREDA MEDIJALNOG MENISKUSA KOLENA RADOVI BIBLID: 0370-8179, 136(2008) 1-2, p. 28-32 UDC: 616.728.3:616.75-001]-07 VREDNOST KLINIČKOG I ULTRAZVUČNOG NALAZA U ODNOSU NA ARTROSKOPSKI NALAZ AKUTNIH POVREDA MEDIJALNOG MENISKUSA KOLENA Slađan

More information

CO C K T A I L M E N U

CO C K T A I L M E N U COCKTAIL MENU COCKTAIL MENU COCKTAILS M A R A S I TA C A I P I R I S I M A CC A I P I R O S I A Havan Rum 3 yo, Raspberry lime, Brown sugar, Apple liquer, Apple juice, Passoa Havana Rum 3 yo, Lime, Brown

More information

How to avoid complete elimination

How to avoid complete elimination How to avoid complete elimination Yu Okada 1, 2), Noriyuki Yanagida 2), Sakura Sato 2), Motohiro Ebisawa 2) 1) Department of Family Physician, Kameda Family Clinic Tateyama, Chiba, Japan 2) Department

More information

Moje cijepljenje (vakcina) tvoja zaštita. protiv ospica i hripavca

Moje cijepljenje (vakcina) tvoja zaštita. protiv ospica i hripavca Moje cijepljenje (vakcina) tvoja zaštita protiv ospica i hripavca Ospice Savezni ured za zdravlje i liječnici roditeljima preporučuju cijepljenje protiv ospica kako bi zaštitili svoje novorođenče. Ospice

More information

Pediatric Food Allergies: Physician and Parent. Robert Anderson MD Rachel Anderson Syracuse, NY March 3, 2018

Pediatric Food Allergies: Physician and Parent. Robert Anderson MD Rachel Anderson Syracuse, NY March 3, 2018 Pediatric Food Allergies: Physician and Parent Robert Anderson MD Rachel Anderson Syracuse, NY March 3, 2018 Learning Objectives Identify risk factors for food allergies Identify clinical manifestations

More information

Epidemiology. The old Celiac Disease Epidemiology:

Epidemiology. The old Celiac Disease Epidemiology: Epidemiology 1 1 Epidemiology The old Celiac Disease Epidemiology: A rare disorder typical of infancy Wide incidence fluctuates in space (1/400 Ireland to 1/10000 Denmark) and in time A disease of essentially

More information

5 -nuk leo ti da za, oksi da cij ski stres i an tiok si da cij ski sta tus kod kon zu me na ta alkohola i bo les ni ka s ci ro zom jet re

5 -nuk leo ti da za, oksi da cij ski stres i an tiok si da cij ski sta tus kod kon zu me na ta alkohola i bo les ni ka s ci ro zom jet re Izvorni znanstveni članak Original scientific article 5 -nuk leo ti da za, oksi da cij ski stres i an tiok si da cij ski sta tus kod kon zu me na ta alkohola i bo les ni ka s ci ro zom jet re 5 -nuc leo

More information

INFEKCIJE URINARNOG TRAKTA KOD DJECE

INFEKCIJE URINARNOG TRAKTA KOD DJECE SADRŽAJ DEFINICIJA 2 KLASIFIKACIJA 2 EPIDEMIOLOGIJA 3 ETIOLOGIJA 3 FAKTORI RIZIKA 4 DIJAGNOZA I DIFERENCIJALNA DIJAGNOZA 5 ISTORIJA BOLESTI 7 FIZIKALNI PREGLED 8 PRETRAGE 9 PROCJENA TIPA INFEKCIJE 12 LIJEČENJE

More information

CONVECTIVE DRYING OF THE ROOT AND LEAVES OF THE PARSLEY AND CELERY

CONVECTIVE DRYING OF THE ROOT AND LEAVES OF THE PARSLEY AND CELERY Journal of Agricultural Sciences Vol. 54, No 3, 2009 Pages 205-212 UDC: 635.14+635.53:66.047.4/.5 Original scientific paper CONVECTIVE DRYING OF THE ROOT AND LEAVES OF THE PARSLEY AND CELERY Jelena Marković

More information

PREVENCIJA INFEKCIJA IZAZVANIH HUMANIM PAPILOMA VIRUSIMA

PREVENCIJA INFEKCIJA IZAZVANIH HUMANIM PAPILOMA VIRUSIMA Uni ver zi tet u No vom Sa du Medicinski fakultet Urednica Aleksandra Kapamadžija PREVENCIJA INFEKCIJA IZAZVANIH HUMANIM PAPILOMA VIRUSIMA No vi Sad, 2015. Recenzenti Prof. dr Branko Stanimirović Prof.

More information

Decembar 2010, Volume 61, broj 1-2

Decembar 2010, Volume 61, broj 1-2 MEDICINSKI PODMLADAK Decembar 2010, Volume 61, broj 1-2 Decembar 2010, Volume 61, broj 1-2 MEDICINSKI PODMLADAK Stručno-naučni časopis studenata Medicinskog fakulteta u Beogradu MEDICAL YOUTH Medical students'

More information

BOLESTI MOKRAĆNO-POLNOG SISTEMA

BOLESTI MOKRAĆNO-POLNOG SISTEMA BOLESTI MOKRAĆNO-POLNOG SISTEMA Hronična bubrežna insuficijencija Benigna hiperplazija prostate Infekcije urinarnog trakta kod djece Upale urinarnog sistema kod odraslih Bolesti mokraćno-polnog sistema

More information

FAKTORI RIZIKA I LEČENJE URINARNIH INFEKCIJA KOD STARIJIH OSOBA

FAKTORI RIZIKA I LEČENJE URINARNIH INFEKCIJA KOD STARIJIH OSOBA Med Pregl 014; LXVII (Suppl ): 9-13. Novi Sad 9 Univerzitet u Novom Sadu, Medicinski fakultet 1 UDK 616.63-0.1-08-053.9 Klinički centar Vojvodine, Klinika za infektivne bolesti Novi Sad DOI: 10.98/MPNS14S009D

More information

PRO GRAM ČI GO TI CA PE DI JA TRIJ SKA IS KU STVA

PRO GRAM ČI GO TI CA PE DI JA TRIJ SKA IS KU STVA Sne ža na Le šo vić *1 PRO GRAM ČI GO TI CA PE DI JA TRIJ SKA IS KU STVA Введение: Тревожный рост эпидемии ожирения у детей и подростков, наряду с отсутствием проверенны и эффективных мероприятий и программы

More information

PRIMENA FOTODINAMSKE TERAPIJE U LEČEWU SUBFOVEALNE HOROIDALNE NEOVASKULARIZACIJE

PRIMENA FOTODINAMSKE TERAPIJE U LEČEWU SUBFOVEALNE HOROIDALNE NEOVASKULARIZACIJE RADOVI BIBLID: 0370-8179, 135(2007) 11-12, p. 629-634 UDC: 617.723-005.4-08:615.831 PRIMENA FOTODINAMSKE TERAPIJE U LEČEWU SUBFOVEALNE HOROIDALNE NEOVASKULARIZACIJE Ana GEORGIJEVIĆ, Zoran TOMIĆ Specijalna

More information

GLASILO ZBORA LIJEČNIKA HRVATSKE

GLASILO ZBORA LIJEČNIKA HRVATSKE P oštarin a p la ćen a u gotovu GLASILO ZBORA LIJEČNIKA HRVATSKE THE JOURNAL OF THE MEDICAL ASSOCIATION OF CROATIA ORGANE OFFICIEL DE LA SOCIĆTfi MĆDICALE DE CROATIE SADRŽAJ Prof. D r. P. L em kau : Razvoj

More information

SMERNICE ZA PROBLEM REFERENTNIH VREDNOSTI U DЕČIJEM UZRASTU. Slobodan Jovanović MD, PhD, Bsc JUGOLAB, Sombor

SMERNICE ZA PROBLEM REFERENTNIH VREDNOSTI U DЕČIJEM UZRASTU. Slobodan Jovanović MD, PhD, Bsc JUGOLAB, Sombor SMERNICE ZA PROBLEM REFERENTNIH VREDNOSTI U DЕČIJEM UZRASTU Slobodan Jovanović MD, PhD, Bsc JUGOLAB, Sombor UVOD Svako ko koristi referentne vrednosti treba da zna da u one samo vodilje za kliniĉara odn.

More information

HIRURŠKI RAD DR VLADANA ĐORĐEVIĆA

HIRURŠKI RAD DR VLADANA ĐORĐEVIĆA ИСТОРИЈА МЕДИЦИНЕ BIBLID: 0370-8179, 136(2008) 7-8, p. 435-440 UDC: 614.23:617.5(091) HIRURŠKI RAD DR VLADANA ĐORĐEVIĆA Radoje ÈOLOVIÆ Institut za bolesti digestivnog sistema, Klinièki centar Srbije, Beograd

More information

DIFFERENT STERILIZATION METHODS FOR OVERCOMING INTERNAL BACTERIAL INFECTION IN SUNFLOWER SEEDS

DIFFERENT STERILIZATION METHODS FOR OVERCOMING INTERNAL BACTERIAL INFECTION IN SUNFLOWER SEEDS Zbornik Matice srpske za prirodne nauke / Proc. Nat. Sci, Matica Srpska Novi Sad, 109, 59 64, 2005 UDC 633.854.78:631.53.027.2 Ksenija J. Taški-Ajdukoviã 1, Dragana M. Vasiã 2 1 National Laboratory for

More information

The Japanese Writing System. By Danny Jones

The Japanese Writing System. By Danny Jones The Japanese Writing System By Danny Jones The Japanese Writing System is divided into three types, Hiragana, Katakana and Kanji. Hiragana is used for native Japanese words, and Katakana is used for words

More information

GLASILO ZBORA LIJEČN IK A HRVATSKE

GLASILO ZBORA LIJEČN IK A HRVATSKE GLASILO ZBORA LIJEČN IK A HRVATSKE THE JOURNAL OF THE MEDICAL ASSOCIATION OF CROATIA UVODNIK. S A D R Ž A J Klinička zapažanja o»endemskoj nefropatiji«u Hrvatskoj Z. Radošević, M. Radonić i Z. Horvat 445

More information

BOLESTI LIŠĆA JAGODE

BOLESTI LIŠĆA JAGODE Tihomir MILIČEVIĆ Agronomski fakultet Sveučilišta u Zagrebu e-mail: tmilicevic@agr.hr BOLESTI LIŠĆA JAGODE SAŽETAK Na jagodama je opisan veći broj bolesti kojima se simptomi javljaju ponajviše na lišću,

More information

RANO OTKRIVANJE I FAKTORI RIZIKA ZA NASTANAK KLINIČKI ZNAČAJNE PANKREASNE FISTULE KOD BOLESNIKA POSLE CEFALIČNE DUODENOPANKREATEKTOMIJE

RANO OTKRIVANJE I FAKTORI RIZIKA ZA NASTANAK KLINIČKI ZNAČAJNE PANKREASNE FISTULE KOD BOLESNIKA POSLE CEFALIČNE DUODENOPANKREATEKTOMIJE U N I VE R Z I T E T U B E O G R A D U M E D I C I N S K I F A K U L T E T Vladimir D. Dugalić RANO OTKRIVANJE I FAKTORI RIZIKA ZA NASTANAK KLINIČKI ZNAČAJNE PANKREASNE FISTULE KOD BOLESNIKA POSLE CEFALIČNE

More information

Diet Isn t Working, We Need to Do Something Else

Diet Isn t Working, We Need to Do Something Else Diet Isn t Working, We Need to Do Something Else Ciarán P Kelly, MD Celiac Center Beth Israel Deaconess Medical Center & Celiac Program Harvard Medical School Boston Gluten Free Diet (GFD) Very good but

More information

OD DVOSTRUKO ZASTAKLJENOG PROZORA DO DVOSTRUKE FASADE INDIKATORI PRENOSA TOPLOTE STACIONARNOG STANJA

OD DVOSTRUKO ZASTAKLJENOG PROZORA DO DVOSTRUKE FASADE INDIKATORI PRENOSA TOPLOTE STACIONARNOG STANJA OD DVOSTRUKO ZASTAKLJENOG PROZORA DO DVOSTRUKE FASADE INDIKATORI PRENOSA TOPLOTE STACIONARNOG STANJA FROM DOUBLE-GLAZED WINDOW TO DOUBLE-SKIN FACADE STEADY STATE HEAT TRANSFER INDICATORS Gabriel NĂSTASE

More information

Choose from our fabulous range of specially selected lunch and dinner menus, or work with our Head Chef to create your very own menu.

Choose from our fabulous range of specially selected lunch and dinner menus, or work with our Head Chef to create your very own menu. P R I VAT E D I N I N G BUFFET Whatever the occasion, our recently refurbished events space should be top of your to-do list! Choose from our fabulous range of specially selected lunch and dinner menus,

More information

BROJLER. Specifikacije ishrane. An Aviagen Brand

BROJLER. Specifikacije ishrane. An Aviagen Brand BROJLER 308 Specifikacije ishrane 2014 An Aviagen Brand Uvod Specifikacije ishrane za brojlere su date u sledećim tabelama za različitu proizvodnju i tržišnu situaciju širom sveta: Neseksirani

More information

CELIJAKIJA DA LI DOVOLJNO MISLIMO O NJOJ?

CELIJAKIJA DA LI DOVOLJNO MISLIMO O NJOJ? ðorñe Marina *, Mirjana Stojković, Slavica Savić, Jasmina Ćirić, Biljana Beleslin, Miloš Žarković, Božo Trbojević CELIJAKIJA DA LI DOVOLJNO MISLIMO O NJOJ? Sažetak: Celijakija je često oboljenje koje obuhvata

More information

IgM serokonverzija na CaMpylObaCter jejuni U prve DVe godine ŽIVOta kod DeCe sa gastrointenstinalnim simptomima

IgM serokonverzija na CaMpylObaCter jejuni U prve DVe godine ŽIVOta kod DeCe sa gastrointenstinalnim simptomima STRUčNI RAD IgM serokonverzija na CaMpylObaCter jejuni U prve DVe godine ŽIVOta kod DeCe sa gastrointenstinalnim simptomima Dara Jovanović 1, Nevenka Ilić 2, Dragoljub Đokić 2,3, Slobodan Tošović 1, Tijana

More information

Primena mehaničke ventilacije kod pedijatrijskih bolesnika

Primena mehaničke ventilacije kod pedijatrijskih bolesnika Strana 876 VOJNOSANITETSKI PREGLED Volumen 65, Broj 12 ORIGINALNI Č L A N C I UDC: 616-053.2:615.816.2 Primena mehaničke ventilacije kod pedijatrijskih bolesnika Use of mechanical ventilation in pediatric

More information

GP Patient Pathway for Infants under 1 year of age with Cows Milk Protein Allergy (Non IgE Mediated)

GP Patient Pathway for Infants under 1 year of age with Cows Milk Protein Allergy (Non IgE Mediated) GP Patient Pathway for Infants under 1 year of age with Cows Milk Protein Allergy (Non IgE Mediated) Infant suspected with (non IgE) after an allergy focused clinical history has been completed (see appendix

More information

Seminarski rad: Poremecaji metabolizma gvozdja

Seminarski rad: Poremecaji metabolizma gvozdja Seminarski rad: Poremecaji metabolizma gvozdja SADRZAJ: 1. UVOD 1 2. REGULACIJA METABOLIZMA GVOZDJA 2 3. LABORATORIJSKI PARAMETRI KAO POKAZATELJ STANJA METABOLIZMA GVOZDJA. 2 3.1.KONCENTRCIJA GVOZDJA.

More information

Hospital Acquired Infections Report. Disparities National Coordinating Center

Hospital Acquired Infections Report. Disparities National Coordinating Center Author: Alex Shangraw, MSPH Editor: Madeleine Shea, PhD Hospital Acquired Infections 2011-2012 Report Disparities National Coordinating Center February 2014 Acknowledgements: Shanta Whitaker, PhD, MPH;

More information

Dehiscencije kolorektalnih anastomoza posle radikalnih operativnih zahvata zbog karcinoma rektuma

Dehiscencije kolorektalnih anastomoza posle radikalnih operativnih zahvata zbog karcinoma rektuma Strana 856 VOJNOSANITETSKI PREGLED Volumen 68, Broj 10 ORIGINALNI Č LANAK UDC: 616.348/.351-006-089-06 DOI: 10.2298/VSP1110856T Dehiscencije kolorektalnih anastomoza posle radikalnih operativnih zahvata

More information

VREDNOSTI VITAMINA D KOD DECE SA BRONHOOPSTRUKCIJAMA

VREDNOSTI VITAMINA D KOD DECE SA BRONHOOPSTRUKCIJAMA UNIVERZITET U PRIŠTINI MEDICINSKI FAKULTET Kosovska Mitrovica VREDNOSTI VITAMINA D KOD DECE SA BRONHOOPSTRUKCIJAMA - Doktorska disertacija - Mentor: Doc. Dr Snežana Marković Jovanović Kandidat: Ass. Dr

More information

Značaj ultrazvučnog pregleda terminalnog ileuma kod srednje teškog oblika Kronove bolesti

Značaj ultrazvučnog pregleda terminalnog ileuma kod srednje teškog oblika Kronove bolesti Volumen 63, Broj 9 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 787 ORIGINALNI Č L A N C I UDC: 616.34 002 031.84:616 073.432.19 Značaj ultrazvučnog pregleda terminalnog ileuma kod srednje teškog oblika Kronove bolesti

More information

UDAQENI REZULTATI LEÈEWA POVREDA SEKTORSKIH I SEGMENTALNIH ŽUÈNIH VODOVA

UDAQENI REZULTATI LEÈEWA POVREDA SEKTORSKIH I SEGMENTALNIH ŽUÈNIH VODOVA RADOVI BIBLID: 0370-8179, 131(2003) 7-8 p. 314-318 UDC: 616.361-001-08 UDAQENI REZULTATI LEÈEWA POVREDA SEKTORSKIH I SEGMENTALNIH ŽUÈNIH VODOVA Ra do je ÈO LO VIÆ, Go ran BA RI ŠIÆ, Ve li mir MAR KO VIÆ

More information

Special Health Care Needs in Early Childhood: Food Allergies

Special Health Care Needs in Early Childhood: Food Allergies Special Health Care Needs in Early Childhood: Food Allergies Colleen Kraft, M.D., FAAP CHSA Annual Conference April 12, 2016 Who s Here Today? Health Managers? Family Services Managers? Other Area Managers?

More information

The Japanese Writing System. Busareddy & Rekha

The Japanese Writing System. Busareddy & Rekha The Japanese Writing System Busareddy & Rekha The Japanese Writing System is divided into three types, Hiragana, Katakana and Kanji. Hiragana is used for native Japanese words, and Katakana is used for

More information

MORNING FARE EARLY RISER THE CLASSIC CONTINENTAL COLLEGE OF DUPAGE BREAKFAST BUFFET. Pastry Basket, Assorted Juice & Coffee

MORNING FARE EARLY RISER THE CLASSIC CONTINENTAL COLLEGE OF DUPAGE BREAKFAST BUFFET. Pastry Basket, Assorted Juice & Coffee MORNING FARE n n er or e e er e 12 EARLY RISER $.29 per per on Pastry Basket, Assorted Juice & Coffee THE CLASSIC CONTINENTAL $7. 9 per per on Seasonal Cubed Fresh Fruit Tray tr B t Baker s Choice of Two:

More information

Binokularnost i vertikalni strabizmi

Binokularnost i vertikalni strabizmi Volumen 64, Broj 2 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 109 ORIGINALNI Č L A N C I UDC: 617.761 009.11:612.843 721 Binokularnost i vertikalni strabizmi Binocular responses and vertical strabismus Dušica Risović*,

More information

Greške i komplikacije torakalne drenaže

Greške i komplikacije torakalne drenaže Volumen 63, Broj 2 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 137 ORIGINALNI Č L A N A K UDC: 617.542:616 089.48 Greške i komplikacije torakalne drenaže Failures and complications of thoracic drainage Ivana Đorđević*,

More information

appetizer LAWA R BA LI a l a DRE A M L A N D 65. C H IC KE N PA N DA N PE C AT U 70. T U NA SA M BA L M ATA H

appetizer LAWA R BA LI a l a DRE A M L A N D 65. C H IC KE N PA N DA N PE C AT U 70. T U NA SA M BA L M ATA H appetizer nu s an tara c uis in e BU LU N G M E U R A B M I SI C U M I Char g rilled calamari with sea weed salad ser v ed with coconut & chili vine gar dressing LAWA R BA LI a l a DRE A M L A N D Long

More information

Problem. Background & Significance 6/29/ _3_88B 1 CHD KNOWLEDGE & RISK FACTORS AMONG FILIPINO-AMERICANS CONNECTED TO PRIMARY CARE SERVICES

Problem. Background & Significance 6/29/ _3_88B 1 CHD KNOWLEDGE & RISK FACTORS AMONG FILIPINO-AMERICANS CONNECTED TO PRIMARY CARE SERVICES CHD KNOWLEDGE & RISK FACTORS AMONG FILIPINO-AMERICANS CONNECTED TO PRIMARY CARE SERVICES Background & Significance Who are the Filipino- Americans? Alona D. Angosta, PhD, APN, FNP, NP-C Assistant Professor

More information

Sunčica Srećković*, Mirjana Janićijević Petrović*, Nenad Petrović*, Miroslav Vukosavljević

Sunčica Srećković*, Mirjana Janićijević Petrović*, Nenad Petrović*, Miroslav Vukosavljević Volumen 68, Broj 3 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 225 ORIGINALNI Č LANAK UDC: 617.7-007.681-08 DOI:10.2298/VSP1103225S Poređenje efekata primarne medikamentne terapije i primarne argonlaser trabekuloplastike

More information

Primary Care Update January 26 & 27, 2017 Celiac Disease: Concepts & Conundrums

Primary Care Update January 26 & 27, 2017 Celiac Disease: Concepts & Conundrums Primary Care Update January 26 & 27, 2017 Celiac Disease: Concepts & Conundrums Alia Hasham, MD Assistant Professor Division of Gastroenterology, Hepatology & Nutrition What is the Preferred Initial Test

More information

Am I a Silly Yak? Laura Zakowski, MD. No financial disclosures

Am I a Silly Yak? Laura Zakowski, MD. No financial disclosures Am I a Silly Yak? Laura Zakowski, MD No financial disclosures Patient NP 21 year old male with chronic headaches for 6 years extensively evaluated and treated Acupuncturist suggests testing for celiac

More information

Understanding Food Intolerance and Food Allergy

Understanding Food Intolerance and Food Allergy Understanding Food Intolerance and Food Allergy There are several different types of sensitivities or adverse reactions to foods. One type is known as a food intolerance ; an example is lactose intolerance.

More information

Paddy McGinty's Goat

Paddy McGinty's Goat 2 Paddy McGinty's Goat Taditional olk song a. Leslie Helett 5 q 15 4 J â ä he, sue o goat's milk, I mean to have me ill he ound it as a Bill. 9 A & # # no live all oh They â 1 Mis - te Pa - tick - ty,

More information

DEPRESIVNOST KOD DJECE I MLADIH

DEPRESIVNOST KOD DJECE I MLADIH SVEUČILIŠTE U ZAGREBU UČITELJSKI FAKULTET ODSJEK ZA ODGOJITELJSKI STUDIJ ANAMARIJA KOS ZAVRŠNI RAD DEPRESIVNOST KOD DJECE I MLADIH PETRINJA,RUJAN 2016. 1 SVEUČILIŠTE U ZAGREBU UČITELJSKI FAKULTET ODSJEK

More information

Food Allergies on the Rise in American Children

Food Allergies on the Rise in American Children Transcript Details This is a transcript of an educational program accessible on the ReachMD network. Details about the program and additional media formats for the program are accessible by visiting: https://reachmd.com/programs/hot-topics-in-allergy/food-allergies-on-the-rise-in-americanchildren/3832/

More information

Evaluation of parent combinations fertility in plum breeding (Prunus domestica L.) 1

Evaluation of parent combinations fertility in plum breeding (Prunus domestica L.) 1 original research paper Acta Agriculturae Serbica, Vol. XVI, 31 (2011) 43-49 Evaluation of parent combinations fertility in plum breeding (Prunus domestica L.) 1 Valentina Bozhkova Fruit Growing Institute,

More information

Sanna offers authentic Thai

Sanna offers authentic Thai Sawadee and welcome to Sanna. Sanna offers authentic Thai food with homemade recipes passed through generations. Our menu provides an extensive selection of the most popular Thai dishes from different

More information

PORK + PINOT SUNDAYS

PORK + PINOT SUNDAYS PORK + PINOT SUNDAYS Crispy roast pork Paprika roasted potatoes Radicchio, endive, cos & lemon dressing Green beans with hazelnut crumble & goats curd plus ½ carafe of pinot noir $85 for 2 people Every

More information

(N) CONTAINS TRACES OF NUTS (V) SUITABLE FOR VEGETARIANS (GF) GLUTEN FREE (S) SPICY PLEASE NOTE: A 10% SERVICE CHARGE APPLIES TO TABLES OF 6 OR OVER.

(N) CONTAINS TRACES OF NUTS (V) SUITABLE FOR VEGETARIANS (GF) GLUTEN FREE (S) SPICY PLEASE NOTE: A 10% SERVICE CHARGE APPLIES TO TABLES OF 6 OR OVER. (N) CONTAINS TRACES OF NUTS (V) SUITABLE FOR VEGETARIANS (GF) GLUTEN FREE (S) SPICY PLEASE NOTE: A 10% SERVICE CHARGE APPLIES TO TABLES OF 6 OR OVER. SOUPS & TEMPURA M ISO SO U P ( V ) Seaweed & tofu soya

More information

Prelomna tačka rentabiliteta. LOGO 2002 Prentice Hall Business Publishing, Introduction to Management Accounting 12/e, Horngren/Sundem/Stratton

Prelomna tačka rentabiliteta. LOGO 2002 Prentice Hall Business Publishing, Introduction to Management Accounting 12/e, Horngren/Sundem/Stratton Prelomna tačka rentabiliteta 2002 Prentice Hall Business Publishing, Introduction to Management Accounting 12/e, Horngren/Sundem/Stratton 1 Cilj učenja Pokazati kako promene u vrednostima Izazivača troškova

More information

RODITELJSKO JATO ROSS 308. Specifikacije Ishrane. An Aviagen Brand

RODITELJSKO JATO ROSS 308. Specifikacije Ishrane. An Aviagen Brand 1 RODITELJSKO JATO ROSS 308 Specifikacije Ishrane An Aviagen Brand Uvod Ova knjižica sadrži nutritivne preporuke za roditeljsko jato Ross 308 (sporo operjavajući) i koristi se zajedno sa Ross Roditeljsko

More information

Prescribing Guidelines for Lactose Intolerance and Cow s Milk Protein Allergy

Prescribing Guidelines for Lactose Intolerance and Cow s Milk Protein Allergy Prescribing Guidelines for and Aim To clarify which products and in which circumstances milk substitutes can be prescribed for babies and young children in primary care, as well as to give a guide to prescribing

More information

THE CHARACTERISTICS OF VITICULTURE PRODUCTION IN SERBIA OBELEŽJA VINOGRADARSKE PROIZVODNJE U SRBIJI

THE CHARACTERISTICS OF VITICULTURE PRODUCTION IN SERBIA OBELEŽJA VINOGRADARSKE PROIZVODNJE U SRBIJI THE CHARACTERISTICS OF VITICULTURE PRODUCTION IN SERBIA OBELEŽJA VINOGRADARSKE PROIZVODNJE U SRBIJI B. KALANOVIĆ, B. DIMITRIJEVIĆ, Snežana TRMČIĆ, Nebojša MARKOVIĆ Faculty of Agriculture, Belgrade Zemun,

More information

Food Allergies: Symptoms, Diagnosis, And Treatment (Natrition And Diet Research Progress) By Patricia M. Rodgers

Food Allergies: Symptoms, Diagnosis, And Treatment (Natrition And Diet Research Progress) By Patricia M. Rodgers Food Allergies: Symptoms, Diagnosis, And Treatment (Natrition And Diet Research Progress) By Patricia M. Rodgers If you are searched for a ebook by Patricia M. Rodgers Food Allergies: Symptoms, Diagnosis,

More information

Influence of GA 3 Sizing Sprays on Ruby Seedless

Influence of GA 3 Sizing Sprays on Ruby Seedless University of California Tulare County Cooperative Extension Influence of GA 3 Sizing Sprays on Ruby Seedless Pub. TB8-97 Introduction: The majority of Ruby Seedless table grapes grown and marketed over

More information

Primary Prevention of Food Allergies

Primary Prevention of Food Allergies Primary Prevention of Food Allergies Graham Roberts Professor & Honorary Consultant, Paediatric Allergy and Respiratory Medicine, David Hide Asthma and Allergy Research Centre, Isle of Wight & CES & HDH,

More information

ASHA Conference, Portland, OR 10/11/2014

ASHA Conference, Portland, OR 10/11/2014 Resources to Integrate CDC Voluntary Guidelines for Managing Food Allergies into Practice Zanie Leroy, MD, MPH Medical Officer, CDC Robin Wallin, DNP, RN, CPNP, NCSN Director of Health Services, Parkway

More information

Growth in early yyears: statistical and clinical insights

Growth in early yyears: statistical and clinical insights Growth in early yyears: statistical and clinical insights Tim Cole Population, Policy and Practice Programme UCL Great Ormond Street Institute of Child Health London WC1N 1EH UK Child growth Growth is

More information

Clinical Immunology and Allergy Fellowship Program Kuwait Institute for Medical Specialization

Clinical Immunology and Allergy Fellowship Program Kuwait Institute for Medical Specialization Issued: June, 2011 Clinical Immunology and Allergy Fellowship Program Kuwait Institute for Medical Specialization I. INTRODUCTION The primary aim of the Allergy and Clinical Immunology Fellowship Program

More information

SCHOOL SUPPORT STAFF CHECKLIST

SCHOOL SUPPORT STAFF CHECKLIST Food Allergy Management & Education SUPPORT STAFF SCHOOL SUPPORT STAFF CHECKLIST (Volunteers/Coaches, Extended Day Providers) Follow school district food allergy policy and procedure Participate in team

More information

Certificate of Analysis

Certificate of Analysis Brammer Standard Company, Inc. Certificate of Analysis BS 1030 Certified Reference Material for AISI 1030 - UNS Number G10300 Certified Estimate of Certified Estimate of 1 2 1 Value Uncertainty Value 2

More information

SECTION V. Summary of Fringe Benefits

SECTION V. Summary of Fringe Benefits SECTION V Summary of Fringe Benefits Fringe Benefits for All Group Types Dollars per Physician Medical Specialties Addictive Medicine *** *** *** *** *** *** *** Allergy 98 71,682 62,411 46,514 35,045

More information

COW S MILK PROTEIN ALLERGY IN CHILDREN

COW S MILK PROTEIN ALLERGY IN CHILDREN COW S MILK PROTEIN ALLERGY IN CHILDREN Wednesday 8th June 2016 By Dr Rukhsana Hussain CMPA Cows' milk protein allergy is an immune-mediated allergic response to proteins in milk Milk contains casein and

More information

Frontiers in Food Allergy and Allergen Risk Assessment and Management. 19 April 2018, Madrid

Frontiers in Food Allergy and Allergen Risk Assessment and Management. 19 April 2018, Madrid Frontiers in Food Allergy and Allergen Risk Assessment and Management 19 April 2018, Madrid Food allergy is becoming one of the serious problems of China's food safety and public health emergency. 7 Number

More information

UNIVERZITET U BEOGRADU MEDICINSKI FAKULTET. Dr Irena S. Đunić ZNAČAJ BIOMARKERA U PROCENI OŠTEĆENJA ZGLOBA KOD BOLESNIKA SA HEMOFILIJOM

UNIVERZITET U BEOGRADU MEDICINSKI FAKULTET. Dr Irena S. Đunić ZNAČAJ BIOMARKERA U PROCENI OŠTEĆENJA ZGLOBA KOD BOLESNIKA SA HEMOFILIJOM UNIVERZITET U BEOGRADU MEDICINSKI FAKULTET Dr Irena S. Đunić ZNAČAJ BIOMARKERA U PROCENI OŠTEĆENJA ZGLOBA KOD BOLESNIKA SA HEMOFILIJOM Doktorska disertacija Beograd, 2013 UNIVERSITY OF BELGRADE MEDICAL

More information

Certificate of Analysis

Certificate of Analysis Brammer Standard Company, Inc. Certificate of Analysis BS 200-3 Certified Reference Material for Nickel 200 - UNS Number N02200 1 Certified Estimate of Certified Estimate of 2 3 2 Value Uncertainty Value

More information

ORALNA ANTIKOAGULANTNA TERAPIJA: KLINIČKI ASPEKTI

ORALNA ANTIKOAGULANTNA TERAPIJA: KLINIČKI ASPEKTI PREGLEDI IZ LITERATURE BIBLID: 0370-879, 35(2007) 5-6, p. 352-359 ORALNA ANTIKOAGULANTNA TERAPIJA: KLINIČKI ASPEKTI Dragomir MARISAVQEVIĆ Kliničko-bolnički centar Bežanijska kosa, Beograd KRATAK SADRŽAJ

More information

Certificate of Analysis

Certificate of Analysis Brammer Standard Company, Inc. Certificate of Analysis BS 200-2 Certified Reference Material for Nickel 200 - UNS Number N02200 1 Certified Estimate of Certified Estimate of 2 3 2 Value Uncertainty Value

More information

Juvenilni Dermatomyositis

Juvenilni Dermatomyositis https://www.printo.it/pediatric-rheumatology/ba/intro Juvenilni Dermatomyositis Verzija 2. DIJAGNOZA I TERAPIJA 2.1 Da li je drugačija kod djece u odnosu na odrasle? Kod odraslih, dermatomiozitis može

More information

Report To The Oregon Processed Vegetable Commission

Report To The Oregon Processed Vegetable Commission 74 Report To The Oregon Processed Vegetable Commission 1999-2 Title: Project Leaders: Cooperator: Identification of Sweet Corn Hybrids Resistant to Root/Stalk Rot J. R. Myers, Horticulture N.S. Mansour,

More information

Niche Market Dry Bean Variety Trial Materials and Methods

Niche Market Dry Bean Variety Trial Materials and Methods Niche Market Dry Bean Variety Trial Carol A. Miles, Jennifer Wagner, Jenn Reed, Tracy Smith, Lydia Garth, Kathryn Kolker, and Gail Becker, Washington State University, Vancouver Research & Extension Unit,

More information